સિટી ન્યુઝ @ કાશી : હિન્દુ ધર્મમાં કોઈપણ પૂજા, વિધિ કે શુભ કાર્યમાં 'અક્ષત' એટલે કે આખા ચોખાનો ઉપયોગ અત્યંત પવિત્ર અને અનિવાર્ય માનવામાં આવે છે. શાસ્ત્રોમાં જણાવ્યા મુજબ, અક્ષતનો અર્થ થાય છે 'જે ક્ષત (તૂટેલું) નથી તે'. ભારતીય સંસ્કૃતિમાં પૂજામાં ક્યારેય પણ ખંડિત કે તૂટેલી વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરવાની મનાઈ છે, તેથી જ દેવી-દેવતાઓને અર્પણ કરવા માટે હંમેશા આખા અને અખંડ ચોખાની જ પસંદગી કરવામાં આવે છે.

ચોખાને અન્ય અનાજની સરખામણીમાં સર્વોચ્ચ પવિત્રતાનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે. કુદરતી રીતે ચોખા ડાંગરના ફોતરાંની અંદર સુરક્ષિત હોય છે, જેના કારણે તે બાહ્ય વાતાવરણ કે પ્રદૂષણથી મુક્ત રહે છે. આ જ કારણ છે કે તેને સીધા જ પ્રકૃતિમાંથી મળતું અકબંધ અને શુદ્ધ ધાન્ય માનવામાં આવે છે. સફેદ રંગના હોવાને કારણે તે શાંતિ, સાદગી અને મનની એકાગ્રતાનું પ્રતીક છે, જે ભક્તને ઈશ્વર સાથે જોડવામાં મદદરૂપ થાય છે.

ધાર્મિક દ્રષ્ટિએ ચોખાને સંપત્તિની દેવી મહાલક્ષ્મીનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. પૂજા દરમિયાન ભગવાનને અક્ષત અર્પણ કરવાનો અર્થ એ છે કે આપણે ઈશ્વર પાસે જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને ધન-ધાન્યની અખંડિતતા માટે પ્રાર્થના કરીએ છીએ. તિલક કર્યા બાદ કપાળ પર અક્ષત લગાવવાનો ભાવ પણ એ જ છે કે જેવી રીતે અક્ષત અખંડ છે, તેવી જ રીતે માનવીનું જીવન પણ તમામ અવરોધો વચ્ચે અખંડ રહે અને તેના જીવનમાં ક્યારેય કોઈ પણ વસ્તુની ખોટ ન વર્તાય.

પૂજામાં અક્ષત અર્પણ કરતી વખતે શાસ્ત્રોક્ત મંત્ર 'અક્ષતાશ્ચ સુરશ્રેષ્ઠ કુંકુમાક્તા: સુશોભિતા: | મયા નિવેદિતા ભક્ત્યા ગૃહાણ પરમેશ્વર ||' નું ઉચ્ચારણ કરવામાં આવે છે. આ મંત્ર દ્વારા ભક્ત ભગવાનને વિનંતી કરે છે કે કુમકુમથી સુશોભિત આ અક્ષતને ભક્તિભાવપૂર્વક સ્વીકારવામાં આવે. આ વિધિ માત્ર ધાર્મિક પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ તે ઈશ્વર પ્રત્યેની અતૂટ શ્રદ્ધા અને જીવનની પરિપૂર્ણતાનું નિરૂપણ કરે છે.

લગ્ન પ્રસંગે કન્યાની વિદાય વખતે ચોખા ઉડાડવાની પરંપરા હોય કે નૂતન ગૃહ પ્રવેશની વિધિ, અક્ષત હંમેશા સમૃદ્ધિનું પ્રતીક બનીને ઉભરે છે. અક્ષતની હાજરી પૂજાને પૂર્ણતા અર્પે છે. આમ, ચોખા પાછળ માત્ર ધાર્મિક માન્યતા જ નહીં, પરંતુ તે પ્રકૃતિની શુદ્ધતા અને માનવ જીવનની ઉન્નતિ સાથે જોડાયેલું એક ગૂઢ રહસ્ય છે. આ જ કારણ છે કે સદીઓથી ભારતીય પૂજા પદ્ધતિમાં અક્ષતનું સ્થાન અકબંધ રહ્યું છે.