સિટી ન્યુઝ @ નવી દિલ્હી

નવી દિલ્હી, કેન્દ્ર સરકાર દેશમાં નવા પરિસીમન હેઠળ લોકસભા સભ્યોની સંખ્યા ૫૪૩ થી વધારીને આશરે ૮૨૪ થી ૮૫૦ કરવાની તૈયારીમાં છે. આ માટે સંસદમાં બંધારણીય સુધારા બિલ લાવવાની યોજના છે, જેના માટે બે-તૃતિયાંશ બહુમતીની જરૂર પડશે. આ તમામ અટકળો વચ્ચે કેરળના કોંગ્રેસ સાંસદ શશિ થરૂરે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમણે એક લેખ લખીને ચેતવણી આપી છે કે આ નવી વ્યવસ્થા ભારતના લોકશાહી માળખાને નબળું કરી દેશે અને સંસદનું આટલું મોટું વિસ્તરણ સંસ્થાકીય માળખા માટે નુકસાનકારક સાબિત થશે. સરકારનો તર્ક છે કે ૧૯૭૨ પછી વસતી બમણીથી વધુ વધી છે, પરંતુ તેની પાછળ એક મોટું રાજકીય અને પ્રશાસનિક સંકટ છુપાયેલું છે.

થરૂરે લખ્યું છે કે વિશ્વની કોઈ પણ સ્થાપિત લોકશાહી પોતાની ધારાસભાને એટલી વિશાળ નથી બનાવતી જ્યાં અર્થપૂર્ણ ચર્ચા અશક્ય બની જાય. ૮૫૦ સભ્યોવાળી લોકસભા ચર્ચા કરવા માટેનું ગૃહ બનવાને બદલે અરાજક સંસ્થા બની જશે, જ્યાં માત્ર થોડા જ લોકો બોલશે અને બાકીના સભ્યો માત્ર વોટિંગ મશીનનું બટન દબાવનારા બનીને રહી જશે. તેમણે અમેરિકન પ્રતિનિધિ સભાનું ઉદાહરણ આપતા જણાવ્યું કે ૧૯૨૯ થી વસતી ત્રણ ગણી વધવા છતાં સીટો ૪૩૫ જ રાખવામાં આવી છે. મોટા ગૃહમાં બેકબેન્ચર્સ અને નાની પાર્ટીઓના પ્રતિનિધિઓ સવાલ પણ નહીં પૂછી શકે, અને આ સ્થિતિ સરકાર માટે અનુકૂળ રહે છે કારણ કે સંસદ નિયંત્રણ કેબિનેટના હાથમાં જતું રહે છે.

શશિ થરૂરે અત્યંત કડક શબ્દોમાં ચેતવણી આપી હતી કે ૮૫૦ સીટોવાળી લોકસભા ચીન કે ઉત્તર કોરિયાની સંસ્થાઓ જેવી માત્ર નામની જ પ્રતિનિધિ સંસ્થા બનીને રહી જશે. ઉત્તર અને દક્ષિણ ભારત વચ્ચેના તફાવતને રેખાંકિત કરતા તેમણે લખ્યું કે આ માળખું દક્ષિણ ભારતીય રાજ્યોને તેમની સફળ વસતી નિયંત્રણ નીતિઓ માટે દંડિત કરશે, જ્યારે વસતી વધારવામાં નિષ્ફળ રહેલા ઉત્તરના હિન્દી ભાષી રાજ્યોને વધુ સીટો આપીને પુરસ્કૃત કરશે. થરૂરે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે સંસદમાં સાંસદનું કામ રાષ્ટ્રીય કાયદા બનાવવાનું છે, નગરસેવક બનવાનું નથી. જો વસતી વધી રહી હોય તો ધારાસભ્યોની સંખ્યા વધારવી જોઈએ, સાંસદોની નહીં.

તેમણે સૂચન આપ્યું હતું કે ૩૦૦ વધારાના સાંસદોના પગાર, ભથ્થા, આવાસ અને પેન્શન પર થનારા ખર્ચને બચાવીને વર્તમાન ૫૪૩ સાંસદો માટે સંસદ પાસે આધુનિક રિસર્ચ અને પ્રશાસનિક ઑફિસ બનાવવી વધુ બુદ્ધિમાનીભર્યું પગલું ગણાશે. આ પ્રકારના મોટા ફેરફારો કરતા પહેલા દેશના રાજકીય અને સંઘીય માળખા પર તેની દીર્ઘકાલીન અસરોનો ગંભીરતાથી અભ્યાસ કરવો અનિવાર્ય છે. દેશના સંવિધાન અને લોકશાહીના મુલ્યોને જાળવી રાખવા માટે તમામ પક્ષો વચ્ચે વ્યાપક સંવાદ અને ચર્ચા થવી અત્યંત આવશ્યક છે.

સંસદીય સુધારા

સંસદની કાર્યક્ષમતા અને જવાબદેહી વધારવા માટે માત્ર સભ્યોની સંખ્યા વધારવાને બદલે સંસ્થાકીય મજબૂતી અને ગુણવત્તાસભર ચર્ચાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ.