સિટી ન્યુઝ @ નવી દિલ્હી 

ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલી શાંતિ મંત્રણાના માહોલમાં, ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાંથી જહાજોની અવરજવર ફરી સામાન્ય કરવા માટે એક અનોખી યોજના પર કામ કરી રહ્યું છે. મીડિયા અહેવાલો મુજબ, વ્હાઇટ હાઉસ એક 'VIP પાસ' પ્લાન વિચારી રહ્યું છે, જેમાં જહાજ માલિકો નિર્ધારિત ફી ચૂકવીને અમેરિકન નૌસેનાની સુરક્ષા હેઠળ હોર્મુઝની ખાડીમાંથી ઝડપથી અને સુરક્ષિત રીતે પસાર થઈ શકશે. આ પગલાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વૈશ્વિક ઊર્જા સપ્લાયને ફરીથી યુદ્ધ પહેલાના સ્તરે લાવવાનો છે.

હાલમાં હોર્મુઝની બહાર અંદાજે 500 જેટલા જહાજો, જેમાં 220 ઓઇલ ટેન્કરો સામેલ છે, તે ફસાયેલા છે. જહાજ માલિકો અને વીમા કંપનીઓ હજુ પણ જોખમને લઈને સાવચેત છે, કારણ કે યુદ્ધની સ્થિતિમાં આ વિસ્તારમાંથી પસાર થવું વીમાના નિયમોનું ઉલ્લંઘન ગણાય છે. આ અડચણ દૂર કરવા માટે ટ્રમ્પ સરકાર 'ડિફેન્સ પ્રોડક્શન એક્ટ'નો ઉપયોગ કરીને અમેરિકન વીમા કંપનીઓને કવરેજ આપવા માટે મજબૂર કરવાના વિકલ્પો પણ તપાસી રહી છે.

આ યોજના પાછળ અમેરિકાની એક ઊંડી કૂટનીતિક વ્યૂહરચના પણ કામ કરી રહી છે. આ પ્રસ્તાવ દ્વારા અમેરિકા ઈચ્છે છે કે યુરોપિયન દેશો દરિયાઈ સુરક્ષાની જવાબદારી અને આર્થિક બોજમાં હિસ્સેદારી લે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ અગાઉ પણ કહી ચૂક્યા છે કે હોર્મુઝમાંથી ટોલ ટેક્સ વસૂલવાનો હક અમેરિકાનો છે. વૈશ્વિક ઓઇલ સપ્લાયમાં 20% હિસ્સો ધરાવતા આ મહત્વપૂર્ણ માર્ગને ફરીથી ધમધમતો કરવા માટે આ 'વીઆઈપી પાસ' અને 'ટોલ ટેક્સ' લોજિક અમેરિકાની નવી દરિયાઈ નીતિના કેન્દ્રમાં છે.

આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક મહત્વ હોર્મુઝની ખાડી વિશ્વના ઓઇલ સપ્લાય માટે કરોડરજ્જુ સમાન છે. ઈરાન-અમેરિકા સંઘર્ષને કારણે આ માર્ગ ઠપ થતા ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો હતો. હાલ શાંતિ મંત્રણાને કારણે ભાવ 75 ડૉલર પ્રતિ બેરલ સુધી નીચે આવ્યા છે, છતાં તે અનિશ્ચિત છે. અમેરિકાની આ નવી યોજના માત્ર ઓઇલના પુરવઠાને સુનિશ્ચિત કરવા માટે જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક સમુદ્રી સુરક્ષામાં પોતાના એકતરફી બોજને ઘટાડવા અને સહયોગી દેશોને જવાબદાર બનાવવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ કૂટનીતિક સાધન સાબિત થઈ શકે છે.